„When Creativity is killed, an organisation loses

 a potent competitive weapon: new ideas”

Teresa Amabile[1]

  

Terminu „clear and critical thinking” często się w Polsce nie tłumaczy. Zawiera się w tym worku kreatywność, bystrość i czystość myślenia, logika, racjonalność i produktywność, pasja myślenia zamiast kierowania się emocjami, umiejętność zadawania pytań i zrozumiałego dla innych odpowiadania.

Przede wszystkim jednak oznacza świadomość, dyscyplinę myślenia, zmierzającą do permanentnego podnoszenia jego jakości, walkę z egocentrycznymi lub socjocentrycznymi tendencjami, zmianę stylu życia na bardziej racjonalny i empatyczny jednocześnie.

Valerie Pierce, autorka programu szkoleń „Clear and Critical Thinking”, uznana przez The Sunday Tribune za jedną z 50 najbardziej wpływowych w Irlandii kobiet w biznesie, uważa, że to, co w organizacji kluczowe, to kreatywność w generowaniu nowych pomysłów i innowacyjne podejście do rozwiązywania problemów.

Kierowanie projektem, pisanie raportów, szkolenie pracowników czy prowadzenie prezentacji będą tylko tak dobre, jak „użyte do nich” myślenie. Jesteś tak dobrym liderem, jak efektywne jest Twoje myślenie.

Trening krytycznego myślenia zaczynamy od dyscyplinowania własnego umysłu, o innych aspektach tej sztuki - w kolejnych felietonach.

Bądź krytykiem własnego myślenia

Zwykle nasze myślenie jest automatyczne. Nie zastanawiamy się na tym, w jaki sposób podejmujemy decyzje, nie analizujemy ani nie oceniamy efektów naszego myślenia.

Critical thinking to dyscyplina sztuki, której opanowanie pozwala w każdej sytuacji wykorzystywać „najlepsze myślenie”, do jakiego jesteś zdolny. Żeby jednak myśleć najlepiej, jak potrafisz, musisz stać się efektywnym krytykiem swojego starego, stereotypowego sposobu myślenia. Dr L. Elder i dr R. Paul[2] mają na to prostą receptę - musisz tylko docierać do sedna problemu, trzymać się tego sedna, zadawać pytania i być rozsądnym.

1. O co właściwie chodzi…

Krytyczne myślenie jest jak cebula - ma wiele warstw. Kiedy już Ci się wydaje, że doszedłeś do najgłębszej, okazuje się, że jest jeszcze jedna, i jeszcze jedna i jeszcze…[3]

Żeby rozwiązać problem, musisz go naprawdę rozumieć. Nie bój się klaryfikowania, nazywania problemu innymi słowami, podawania przykładów, używania metafor i porównań. Najważniejsze, byś rozumiał, co inni mają Ci tak naprawdę do powiedzenia, i żeby inni rozumieli Ciebie.

1. Sens i cel…

Jeśli chcesz rozwiązać problem, trzymaj się tego, co stanowi jego istotę. Umysł lubi „wędrówki” do rzeczy bez znaczenia, niezwiązanych z zadaniem, zamiast koncentrować się na zadaniu tu i teraz. Myśląc krytycznie dokonujesz selekcji tego, co jest istotne dla problemu, kierujesz swoim myśleniem świadomie, nadajesz mu kierunek. Szukaj logicznych powiązań zamiast dalekich skojarzeń, które oddalają Cię od rozwiązania.

1. Pytania, pytania…

Uważnie zadawaj pytania i uważnie na pytania odpowiadaj. Rzeczy są często inne, niż wydają się być na pierwszy rzut oka. Zajrzyj pod powierzchnię, staraj się dotrzeć do jak najgłębszych warstw cebuli. Pytania przenikają przez maski, manipulację i perswazję. Zadawanie pytań to sztuka, która pomoże Ci lepiej komunikować się z innymi. Szukaj alternatywnych dróg, by dotrzeć do odpowiedzi, których potrzebujesz. Żeby podjąć właściwą decyzję, potrzebujesz wielu informacji.

 

1. Rozsądek…

Przyglądaj się zachowaniom swoim i innych - i tym racjonalnym, i tym nierozsądnym. Zauważaj, kiedy jesteś zbyt pewny siebie, by zobaczyć racje drugiej strony. Spróbuj przełamać swoje obrony, żeby usłyszeć, co inni mają do powiedzenia. Critical thinking pozwala zmieniać zdanie pod wpływem sensownych argumentów, przyznawać się do błędów i naprawiać je. Jaki miałbyś mieć interes w „zamykaniu” swojego umysłu na świat?

Zmiana sposobu myślenia to zmiana stylu życia. Ci, którzy opanowali sztukę krytycznego myślenia, uczą się, jak działa umysł i tę wiedzę wykorzystują do kształtowania własnego myślenia, własnego życia.

Na koniec trochę o tym, jak żyć dysfunkcyjnie. Jeśli nie masz ochoty przejąć kontroli nad swoim życiem, stawiać czoła wyzwaniom i zmieniać swojego sposobu myślenia, oto kilka rad dla Ciebie:

• Otaczaj się ludźmi, którzy myślą jak Ty - nikt nie będzie Cię krytykował
• Nie zadawaj pytań o swój związek - unikniesz stawiania czoła problemom
• Jeśli krytykuje Cię przyjaciel, smutny i przygnębiony odpowiedz: „Myślałem, że jesteś moim przyjacielem!”
• Kiedy robisz coś nierozsądnego, zawsze miej gotową wymówkę - nie będziesz musiał brać za to odpowiedzialności. Jeśli nie potrafisz znaleźć wymówki, pokaż, że Ci przykro i powiedz po prostu „Nic nie poradzę, taki już jestem”
• Koncentruj się na negatywnych stronach życia - możesz się czuć nieszczęśliwyi obwiniać o to innych
• Obwiniaj innych za swoje błędy - nie będziesz się za nie czuł odpowiedzialny i nie będziesz musiał ich naprawiać
• Atakuj werbalnie tych, którzy Cię krytykują - nie będziesz musiał ich wysłuchiwać
• Idź ślepo za grupą, do której należysz - nie będziesz musiał wymyślać niczego własnego
• Odreaguj, kiedy nie dostajesz tego, czego chciałeś. Jeśli ktoś Cię spyta, dlaczego się tak zachowujesz, zawsze możesz powiedzieć: „Jestem po prostu emocjonalną osobą. Przynajmniej nie ukrywam swoich uczuć”[4]

Źródła:

www.clearcriticalthinking.com

www.criticalthinking.org

http://www.csps-efpc.gc.ca/Research/publications/pdfs/Inno_e.pdf

 

---

[1] T. Amabile, How to kill Creativity. Harvard business Review, September - October 1998,p.87. Za: Dinsdale G., Moore M., Gauder A., Organizing for deliberate innovation.
http://www.csps-efpc.gc.ca/Research/publications/pdfs/Inno_e.pdf[2] L.Elder, R. Paul, Becoming a Critic Of Your Thinking.www.criticalthinking.org[3] op.cit[4] op.cit
 
 

Anna Paszek – psycholog, trener, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się poradnictwem indywidualnym, prowadzi zajęcia terapeutyczne i psychoedukacyjne. Jest autorką wielu programów profilaktycznych dla młodzieży, współautorką projektów realizowanych przez Towarzystwo Interwencji Kryzysowej. Jako trenerka współpracowała z firmami szkoleniowymi, Helsińską Fundacją Praw Człowieka i Ministerstwem Sprawiedliwości. Swoje umiejętności psychologiczne doskonali w Krakowskim Centrum Psychodynamicznym.Prowadzi szkolenia z zakresu umiejętności miękkich, min. komunikacji interpersonalnej, budowania zespołu, obsługi klienta, rozwiązywania konfliktów, asertywności, autoprezentacji, radzenia sobie ze stresem.